Article on other languages:
- Iers-Gaelies
- Idioma_irlandés
- Īrisc_sprǣc
- لغة_أيرلندية
- Irlandés
- İrland_dili
- Ирландски_език
- আইরিশ_ভাষা
- Iwerzhoneg
- Irski_jezik
- Gaèlic_irlandès
- Irština
- Gwyddeleg
- Irsk_(sprog)
- Irische_Sprache
- Ιρλανδική_γλώσσα
- Irish_language
- Irlanda_lingvo
- Idioma_irlandés
- Iiri_keel
- Gaelera
- زبان_ایرلندی
- Iiri
- Írskt_(mál)
- Irlandais
- Gaèlico_irlandês
- Lenghe_irlandese
- Gaeilge
- Lingua_irlandesa
- Yernish
- אירית
- Irski_jezik
- Iršćina
- Ír_nyelv
- Bahasa_Irlandia
- Gaelana_linguo
- Írska
- Lingua_irlandese
- アイルランド語
- Tirlandit
- 아일랜드어
- Îrî
- Iwerdhonek
- Lingua_Hibernica
- Iers
- Lengua_irlandeise
- Irlandés
- Airių_kalba
- Īru_valoda
- Ирски_јазик
- Iers-Gaelisch
- Irsk_språk
- Irsk
- Irlandais
- Irlandés
- Język_irlandzki
- Lenga_irlandèisa
- Língua_irlandesa
- Lingua_irlandaisa
- Limba_irlandeză
- Ирландский_язык
- Gaelicu_Irlandiesu
- Erse_leid
- Iirragiella
- Irski_jezik
- Irish_language
- Írčina
- Irska_gelščina
- Gjuha_irlandeze
- Ирски_језик
- Iriska
- Забони_ирландӣ
- Wikang_Irlandes
- İrlandaca
- Ірландська_мова
- Łéngua_irlandexe
- איריש
- 愛爾蘭語
Tha Gàidhlig na h-Èireann (Gaeilge neo An Ghaeilge), na chànan Ind-Eòrpach. 'San latha an diugh tha eadar 1,000,000 agus 2,000,000 aig a bheil an cànan gu ìre a choirigein ach chan eil ach mu 70,000-80,000 ga chleachdadh latha gu latha mar am prìomh-chànan.
A rèir beul-aithris tradiseanta 'sann o Èirinn a thàinig na Gàidheil gu Alba agus Manainn agus 'se seo am beachd is cumanta a measg an t-sluagh mhòr. Tha argamaid ann eadar arc-eòlaichean agus eachdraichean proifeiseanta mu de cho fior 'sa tha an sean sgeul de thighean na Gàidheil gu Alba agus cuid den bheachd gun ro Gàidheil air taobh an Iar Alba mar tùsanaich.
- Gàidhlig na h-Alban – Ciamar a tha thu?
- Gàidhlig Mhanainn – Kys t'ou? (= Cionas ta u)
- Gaeilge Ultach – Caidé mar a tá tú?, neo Cad é mar atá tú?
- Gàidhlig na h-Èireann Cumanta – Conas atá tú?
- Gàidhlig Muimhneach – Conas taoi?
- Gàidhlig na h-Alban – Chan eil airgead agam.
- Gàidhlig Mhanainn – Chan el argid aym.
- Gàidhlig Ultach – Chan fhuil/Cha bhfuil airgead agam.
- Gàidhlig na h-Èireann Cumanta – Níl airgead agam.
| Gàidhlig na h-Èireann | Gàidhlig na h-Alban |
|---|---|
| Gael | Gàidheal |
| lá | latha |
| oíche | oidhche |
| isteach | a-steach |
| scoil | sgoil |
| páiste | pàisde |
| údarás | ùghdarras |
| oifig | oifis |
| oscailte | fosgailte |
| bliain | bliadhain |
| raidió | radio |
| rialtas | riaghaltas |
| parlaimint | pàrlamaid |
| oileán | eilean |
| caint | bruidhinn |
| slaghdán | cnatan |
| bóthar, ród | rathad |
| aire | ministear |
| i, in | ann, an, ann an |
Eiseimpleir
Seo eiseimpleir den chànain. Mar Gàidhlig Mhanainn, tha e gu math càirdeil ris a' Ghàidhlig againne, gu h-àraid Gàidhlig Earra-Ghàidheal. Tha am pios seo a' bruidhinn air litreachadh Gàidhlig na h-Alba.
- Tá córas litrithe Ghaeilge na hAlban sách cosúil le litriú Ghaeilge na hÉireann. Ní cuid de litriú na bhfocal seanfhréamhaithe nó dúchasach iad na litreacha úd j, k. q, v, w, x, y, ná z. Thugtaí ainmneacha crann ar na litreacha fadó, díreach cosúil leis an dóigh a ndéantaí sa Ghaeilge, ach idir an dá linn, chuaigh na hainmneacha sin as gnáthúsáid, agus is minicí a bhíonn na hainmneacha Béarla ar na litreacha inniu, cosúil leis an nGaeilge.
- Ní bhaintí úsáid ar bith as an litir H sa litriú traidisiúnta, nó chuirtí an séimhiú in iúl trí phonc a chur os cionn an chonsain shéimhithe.
- Bíonn fuaim na gconsan ag brath i bpáirt ar na gutaí mórthimpeall orthu. Is iad e agus i na gutaí caola agus a, o agus u na cinn leathana, go díreach mar atá i nGaeilge na hÉireann.
- Cosúil le Gaeilge na hÉireann, is féidir gach consan a fhuaimniú caol nó leathan, de réir na litreach a scríobhtar in aice leis an gconsan. Is é sin, tá an riail úd "caol le caol agus leathan le leathan" i bhfeidhm i nGaeilge na hAlban freisin - "caol ri caol agus leathann ri leathann" i nGaeilge na hAlban. Bíonn fuaimniú Ghaeilge na hAlban níos coimeádaí, áfach: mar sin, na litreacha nach bhfuil ach sleamhnóga iontu sa Ghaeilge, is minic a fhuaimnítear mar ghutaí iad i nGaeilge na hAlban.
- Sa bhliain 1976, chuir Bord Oideachais na hAlban athruithe áirithe i bhfeidhm ar litriú na teanga. Baineadh de dhéine na rialach sin "caol le caol agus leathan le leathan", ionas go gceadaítear togte in áit togta inniu.
- Na gutaí gearra nach bhfuil faoi bhéim, is féidir iad a fhágáil ar lár sa teanga scríofa, go háirithe i stíl neamhfhoirmeálta, m. sh.:
-
- Tha mi an dòchas -> Tha mi'n dòchas ("tá mé i ndóchas", is é sin, tá dóchas agam, tá mé dóchasach)
| Cànain Ceilteach | ||||||||||||||||||||||||||
 |
|
 |
||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Gwelwch hefyd: Ieithyddiaeth · Y Celtiaid · Gwledydd Celtaidd | ||||||||||||||||||||||||||
